Kaygusuz Abdâl Dîvânı’nda Aşk

Özet

Bu makale, 14. yüzyıl sonu 15. yüzyılın başlarında yaşamış, önde gelen mutasavvıf şairlerden Kaygusuz Abdâl’ın Dîvânı’nda aşk kavramının temsillerini, sembolik boyutlarını ve tasavvufi anlam katmanlarını incelemektedir. Kaygusuz Abdâl, aşkı insanın ilâhî hakikate yönelişinde temel bir ilke, varlığın özüne dönüş sürecinde ise dönüştürücü bir güç olarak yorumlar. Kaygusuz Abdâl, aşkı insan ile Allah arasındaki ezelî bağın hem kaynağı hem de tezahürü olarak görür. Onun şiirlerinde aşk, varlığın aslına dönüşünün, benliğin yok oluşunun ve hakikatin bilgisine erişmenin temel aracıdır. Ayrıca şiirlerde aşkın tecelligâhı olarak ön plana çıkan gönül, aşkın tek mekânı olarak konumlanmıştır. Şairin kullandığı halk dili, nasihat, hitap ve alegorik anlatım, soyut bir kavram olan aşkı somut bir deneyim düzlemine taşır. Bu yönüyle Kaygusuz Abdâl, tasavvufi aşkı yalnızca bir metafizik kavrayış olarak değil, aynı zamanda insanın içsel dönüşüm süreci olarak ele alır. Divandaki şiirlerde aşk hem “mecazi” hem de “hakiki” düzeylerde işlenir; böylece dünyevî sevgi ile ilâhî aşk arasındaki geçişler ustalıkla örülür. Şairin kullandığı dil, klasik şiirin estetik yapısını halk söyleyişiyle birleştirerek özgün bir mistik üslup oluşturur. Bu dilde aşk, bir arayışın, yanışın ve arınmanın sembolüdür.

Kaygusuz Abdâl Dîvânı’nda aşk, yalnızca bir tematik öğe değil, aynı zamanda vahdetivücut anlayışı doğrultusunda insanın benliğinden arınarak mutlak varlığa ulaşmasını sağlayan dönüşüm sürecinin ana unsurudur. Çalışmada, Kaygusuz Abdâl Dîvânı’ndan seçilen beyitler aracılığıyla aşkın “mahiyeti”, “sonucu”, “şiirsel estetiği”, “insanda tecelligâhı” ve “yolu” kavramlarıyla olan ilişkisi çözümlenmiştir. Bu bağlamda çalışma metin merkezli çözümleme ve tasavvufi yorumlama yöntemlerini bir arada kullanarak aşkın çok katmanlı yapısını görünür kılmayı amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, Kaygusuz Abdâl’ın tasavvufi şiir geleneği içindeki özgün konumunu ve aşk anlayışının derinliğini ortaya koymaktadır.