Alevî-Bektaşî Beden Folklorunun Vazgeçilmez Unsuru Bıyık

Özet

Bu çalışma, beden folkloru perspektifinden hareketle İslâm inanç sistemi içerisinde yer alan Alevî-Bektaşîlerde sakal ve bıyığın taşıdığı tarihsel, kültürel ve sembolik anlamları ele alarak, bugüne kadar yeterince incelenmemiş bir alanı aydınlatmayı hedeflemiştir. Bedenin kültürle şekillendiği ve kültürü görünür kıldığı anlayışından yola çıkılarak, sakal ve bıyığın inançsal bir ifade biçimi olduğu ortaya konmuştur. Sünnî ve Siî geleneklerden farklı olarak, Alevî-Bektaşî topluluklarda bedensel sembollerin taşıdığı anlamlar, özgün bir inanç ve yaşam felsefesinin yansımasıdır. Bu nedenle sakal ve bıyık gibi dışa vurumların analiz edilmesi, Alevî-Bektaşî inanç sisteminin anlaşılması açısından son derece değerli ve gereklidir. Alevî-Bektaşî topluluklarında sakal ve bıyık, sır saklamanın, Bâtıniliğin, direnişin ve kimlik bilincinin bir göstergesi olarak değerlendirilmiş, bu yönüyle hem bireysel hem de toplumsal hafızanın taşıyıcısı olmuştur. Sakal ve bıyığın kesilmesi ya da belirli biçimlerde şekillendirilmesi, sadece dini ritüellerle sınırlı kalmamış; aynı zamanda inançsal bağlılığın, tasavvufî terbiyenin ve tarihsel aidiyetin sembolü haline gelmiştir.

Makale, Alevî-Bektaşî beden folkloru kapsamında sakal ve bıyığın tarihsel, ritüel ve kültürel anlamlarını ortaya koyarak hem halk bilim hem de İslâm tasavvufu literatürüne katkı sunmayı amaçlamaktadır. İnceleme, bedenin bir inanç dili olarak nasıl işlediğini, kültürel kimliklerin nasıl somutlaştığını ve bu sembollerin nasıl tarihsel bir direnç alanına dönüştüğünü göstermesi bakımından da önem arz etmektedir.

Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Sakal-bıyık kültürüne ait yazılı, görsel ve işitsel akademik çalışmalar içerik analizi ve eleştirel söylem analizi teknikleri ile incelenmiştir. Ayrıca konu hakkında daha iyi fikir vermesi için ilgili görseller çalışmaya eklenmiştir.