Şatıroğlu Sülalesinin Peşinden

Özet

Ülkemizde 2023 yılı, duru ve arı bir dille yazdığı şiirlerinde yansıttığı vatanseverlik, hoşgörü, yaşama sevinci ve sevgi mesajlarıyla hem kendi hem de yarınlara ışık tutan dünya çapında bir halk sanatkârı olmasından dolayı Âşık Veysel yılı ilan edilmişti. Onun bu özelliklerinde içerisinde bulunduğu Alevi öğretisinin yeri yadsınamaz.

Sazıyla, sözüyle ve kalbî güzelliğiyle Anadolu Aleviliğinin önemli simalarından biri olan Âşık Veysel hakkında oldukça zengin bir literatür bulunmaktadır. Yaşam öyküsü, sesi, müziği, anlam dünyası ve mirasına dair izahlar bu literatürde oldukça yoğun bir yer kaplamaktadır. Onun sıralanan özelliklerine ait hemen hemen her çalışmada doğup büyüdüğü çevreye atıf yapılmaktadır. Köyü, ailesi ve akrabalarına dair oldukça sınırlı cümlelerin akabinde esas konuya giriş yapılmaktadır. Oysa Alevi inanç ve kültüründe bu denli yer edinmiş kişilerin soy bağlarının ve tarihsel derinliklerinin arşiv kaynaklarının el verdiği ölçüde irdelenmesi gerekmektedir. Bu yöndeki gayretlerin temelde iki önemli sonucunun olacağı düşünülmektedir. Bunlardan ilki kişilerin aile, boy veya kabile olarak dün dünyalarına dair bilgilerin ortaya çıkarılmasıdır. Haliyle bireysel anlamda ele alınan kişinin tarihî coğrafyası, ekonomik ve kültürel dünyaları ile köklü mazilerine temas edilmiş olunacaktır. İkincisi ise söz konusu kişinin içinde bulunduğu inanç dünyasının izlerine dair bazı bilgilere erişilebilecektir.

Çalışma, Âşık Veysel örneği bağlamında yukarıdaki düşüncelerin bir uygulaması olarak görülebilir. Ağırlıklı olarak ilk amaca, yani bireysel anlamdaki kazanımlara, odaklanan çalışma, Osmanlı arşivindeki kaynakları referans alarak Âşık Veysel’in ailesi ve soy bağı hakkında bilgilere erişmeyi amaçlamaktadır. Günümüzde mensubu kuşakların bulunduğu ailesinin soy bağının tesisi çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Bu amaçla köyü Sivrialan’ın idarî olarak bağlı bulunduğu Emlak havalisi nüfus, temettuat ve tahrir kayıtları incelenerek tarihsel bir yaklaşım dahilinde mekânsal ve bireysel bir soy bağı denemesi yapılmıştır. Arşiv malzemesinden elde edilenler ile günümüzdeki bilgiler yer yer kıyaslanarak soy bağına ait belirli bir anlam bütünlüğü sağlanmaya çalışılmıştır. Bu iki bilgi kaynağının kesiştiği veya uyuşmadığı noktaların olduğu çalışmada görülecektir. Buna rağmen çalışmanın Alevilik alanında neredeyse görünmezden gelinen Osmanlı arşivi defter ve fonlarına dikkati çekmek ve Âşık Veysel örneği üzerinden ilgilileri benzer çalışmalara sevk etmek gibi gayeleri de bulunmaktadır.