Alevilik–Bektaşilik Araştırmaları Dergisi
type: channel
description: Alevilik Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, Alevi Bektaşi inanç sistemi üzerine farklı bilimsel disiplinlerce yapılan yayınları akademik literatüre kazandırma gayesi ile hareket etmektedir. Bu bağlamda Alevi Bektaşi topluluklar üzerine yapılan bilimsel kıstaslara göre hazırlanmış makale, derleme, çeviri ve kitap tanıtımı vb. yayınlar Alevilik Bektaşilik Araştırmaları Dergisi’nde değerlendirme sürecini takip eden yayın sırası ile yayınlanır.
publisher: Alevi–Bektashi Culture Institute
language: tr
publication name: Alevilik–Bektaşilik Araştırmaları Dergisi
issn: 1869-0122
copyright: Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.
items: Ritüelin Materyalleşmesi: Alevi İnanç Sistemi Örneği
items: Dreßler, Markus; Ersal, Mehmet; Jeschke, Josef; Karolewski, Janina & Cengiz, Gülizar (Ed.) (2026). Alevi-Bektaşi Kültür Enstitüsü Arşivi Kataloğu
items: Kureyşan Ocağı’nın Tarihsel ve İnançsal Boyutları: Erzincan Örneği
items: Duman, Mustafa; Akın, Bülent; Aykaç, Onur; Erdem Kük, Didem Gülçin ve Akın, Erdem (2024). Tasavvufi Türk Halk Edebiyatı-El Kitabı- (Köken, Kavramlar, Metinler, Temsilciler ve Türler)
items: 1980 Çorum Katliamı’nın Alevi-Sünni İlişkileri Üzerindeki Uzun Gölgesi: Karma Kırsal Yerleşimlerde Tarihsel Travma, Kolektif Bellek ve Temkinli Bütünleşme
items: Bin Bir Donda Baş Gösteren: Velayet Nurunun Arketipik Yolculuğu
items: Akın, Bülent (2025). Alevilikte Temel Kavram ve Terimler-1 (Teolojik Temeller-Mitik Köken-Tasavvufi Yapı)
items: Batı Anadolu Çepnilerinde Dar Kurbanı: Köse Süleyman Ocağı Örneği
items: Ersal, Mehmet (2015). Veli Baba Sultan Ocağı
items: Hınıs Alevilerinde Evlilik Ritüelleri ve Yol Erkânı

Ritüelin Materyalleşmesi: Alevi İnanç Sistemi Örneği
type: item
description: Ritüeller bireysel ve toplumsal inanma, algı ve tecrübelerin sembolik ve somut göstergeleridir. Bireylerin ve toplumların doğa ile ilişkileri, doğa içindeki yaşam mücadelesi, doğadaki düzen ve kuralları; insanların çeşitli uygulamalar yaratmasına neden olmuştur. Tüm bu uygulamaların inanç sistemi bağlamında sembolik bir şekilde eyleme dökülmüş halleri ritüel adını alır. Dolayısıyla birey, toplum ve doğa ilişkisi düzlemindeki her değişim, geleneksel ritüel evrenindeki değişimi beraberinde getirir. Göç, kentleşme, teknolojinin gelişmesi, küreselleşme bireye ve topluma dair birçok unsurun değişmesine neden olmaktadır. Toplumların sosyal, kültürel, ekonomik ve dinî hayatlarında etkili olan değişimler; geleneksel bağlamda icra edilen ritüellerde de işlevsel ve yapısal değişikliklere yol açmıştır. Dolayısıyla toplumlarda geleneksel ve sembolik yapısı muhafaza edilerek aktarılan ritüeller; sürekli ve hızla değişen modern toplumlarda anlamsal ve biçimsel değişikliğe uğramıştır. Bu değişikliklerin temelinde bireyin günümüz sosyoekonomik koşullarına uyum mecburiyeti yer alır. Ritüeller, mitik ve teolojik arka planları ile mensuplarını birçok yönden şekillendiren bir güce sahiptirler. Geleneksel bağlamlı ritüeller özellikle Alevi inanç sisteminin inançsal ve sosyal yapısını belirlemektedir. Alevi toplumu için ritüeller; kültürel ve sosyal değerleri aktaran, mitik ve teolojik arka plan ile inanç sistemini belirleyen bir güce sahiptir. İnanç mensupları, dâhil oldukları sosyokültürel ve ekonomik ortamın tüm bileşenlerini ritüel merkezli öğrenir ve aktarırlar. 1960’lı yıllara kadar Alevi topluluklar bütün siyasi ve sosyal hadiselere rağmen ritüel merkezli geleneksel inanç sistemlerini ve yaşam tarzlarını sürdürmeyi başarmıştır. Ancak bu tarihten sonraki göç hareketliliği, ritüel merkezli yaşamın hızlı bir şekilde değişmesine ve dönüşmesine neden olmuştur. Göç ile yeni bir yaşam tarzını benimseyen Alevi topluluklar; ritüellerinin öteki tarafından kabul görmemesiyle kültür şoku yaşa…
subject: Çeviriler
  topic: section
subject: Alevilik
  topic: keywords
subject: Ritüel
  topic: keywords
subject: Kentleşme
  topic: keywords
subject: Göç
  topic: keywords
subject: Ritüel Değişimi
  topic: keywords
creator: Melisa Öztürk
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 271
ending page: 290
doi: 10.24082/2026.abked.547

Dreßler, Markus; Ersal, Mehmet; Jeschke, Josef; Karolewski, Janina & Cengiz, Gülizar (Ed.) (2026). Alevi-Bektaşi Kültür Enstitüsü Arşivi Kataloğu
type: item
subject: Tanıtmalar
  topic: section
subject: Tanıtmalar
  topic: keywords
creator: Melisa Öztürk
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 293
ending page: 300
doi: 10.24082/2026.abked.557

Kureyşan Ocağı’nın Tarihsel ve İnançsal Boyutları: Erzincan Örneği
type: item
description: Alevilik, İslam düşüncesi içerisinde özellikle Hz. Ali ve ehlibeyit sevgisine dayanan, tasavvufi öğretilerle harmanlanmış özgün bir inanç sistemidir. Bu inanç yapısı, tarihsel süreç içinde bireysel ibadet pratikleri ve sosyal örgütlenme biçimleri üzerinden kendini var etmiştir. Anadolu’da Aleviliğin kurumsallaşmasında en önemli yapılardan biri olan ocak sistemi, dinî otoriteyi temsil eden dede ocakları aracılığıyla inançsal ve kültürel devamlılığı sağlamıştır. Bu bağlamda Kureyşan Ocağı, Alevilik içerisindeki en köklü ve etkin ocaklardan biri olarak öne çıkar. Anadolu’nun doğusunda, özellikle Erzincan ve çevresinde derin kökler salan bu ocak hem tarihsel sürekliliği hem de inançsal öğretileriyle dikkat çekmektedir. Kureyşan Ocağı’nın tarihsel gelişimi, Aleviliğin genel tarihsel seyriyle iç içe ilerlemiştir. Ocak, seyyidlik iddiası ve Hz. Ali soyuna dayandırılan silsilesiyle Alevi toplulukların dinî otorite arayışında önemli bir referans noktası olmuştur. Aynı zamanda ocak pirlerinin toplumsal yaşamdaki rehberliği, sadece dinî ritüellerle sınırlı kalmamış; adalet, barış, paylaşım ve dayanışma gibi değerlerin aktarımında da belirleyici olmuştur. Bu yönüyle Kureyşan Ocağı, tarih boyunca inançsal ve sosyokültürel bir merkez işlevi görmüştür. Özellikle Erzincan bölgesi, Aleviliğin tarihsel dokusunda müstesna bir yere sahiptir. Erzincan, tarih boyunca farklı inanç ve etnik yapıların bir arada yaşadığı, Aleviliğin hem niceliksel olarak yoğun hem de niteliksel olarak zengin biçimlerde yaşandığı önemli bir coğrafyadır. Bu bölgedeki Alevi toplulukların inanç sistemlerinin şekillenmesinde, Kureyşan Ocağı’nın öğretileri, dede-talip ilişkileri, cem erkânları ve sözlü kültüre dayalı bilgi aktarımı belirleyici rol oynamıştır. Kureyşan Ocağı da Erzincan’da yaşayan talip toplulukları üzerinde önemli bir etkiye sahip olmuş, cem erkânının yürütülmesi, musahiplik kurumunun devam ettirilmesi ve toplumsal sorunların çözümünde işlevsel bir rol üstlenmiştir. Böylece ocak, dinî bir kurum ol…
subject: Makaleler
  topic: section
subject: Kureyşan Ocağı
  topic: keywords
subject: Alevilik
  topic: keywords
subject: Erzincan
  topic: keywords
subject: Anadolu
  topic: keywords
subject: inanç
  topic: keywords
creator: Elif Kömürcü
rights: Telif Hakkı (c) 1970 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 3
ending page: 26
doi: 10.24082/2026.abked.543

Duman, Mustafa; Akın, Bülent; Aykaç, Onur; Erdem Kük, Didem Gülçin ve Akın, Erdem (2024). Tasavvufi Türk Halk Edebiyatı-El Kitabı- (Köken, Kavramlar, Metinler, Temsilciler ve Türler)
type: item
subject: Tanıtmalar
  topic: section
subject: Tanıtmalar
  topic: keywords
creator: Nilüfer Yilmaz
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 301
ending page: 305
doi: 10.24082/2026.abked.554

1980 Çorum Katliamı’nın Alevi-Sünni İlişkileri Üzerindeki Uzun Gölgesi: Karma Kırsal Yerleşimlerde Tarihsel Travma, Kolektif Bellek ve Temkinli Bütünleşme
type: item
description: Bu çalışma, cami ve cemevlerinin bir arada bulunduğu Eymir, Harmancık, Karaca, Emirbağı ve Fındık adlı beş karma kırsal yerleşime odaklanarak 1980 Çorum Katliamı’nın günümüzdeki Alevi-Sünni ilişkileri üzerindeki kalıcı etkilerini incelemektedir. Çalışmada, 2013-2016 yılları arasında gerçekleştirilen 109 görüşme ile 14 aylık katılımlı gözlemden elde edilen veriler doğrultusunda, tarihsel travmanın gruplar arası temas için gerekli uygun koşullarla gündelik kırsal yaşamda nasıl kesiştiği analiz edilmektedir. Kuramsal çerçeve; şiddet sonrasında mezhepsel sınırların nasıl müzakere edildiğini açıklamak amacıyla Allport’un (1954) gruplar arası temas kuramını, Halbwachs’ın (1992) kolektif bellek yaklaşımını ve Alexander’ın (2004) kültürel travma kuramını bir araya getirmektedir. Araştırmanın yöntemsel güvenilirliği; kodlayıcılar arası uyum süreçlerini içeren NVivo destekli tematik analiz, meslektaş değerlendirmesi ve katılımcıların yeniden travmatize olmasını önlemeye yönelik sıkı etik ilkeler aracılığıyla güçlendirilmiştir. Çalışmanın temel katkısı, “temkinli bütünleşme” kavramsallaştırmasıdır. Bu kavram, sembolik ve duygusal düzeylerde güvensizlik ile tarihsel kırgınlıkların devam ettiği; buna karşılık ekonomik karşılıklı bağımlılığın, akrabalık ilişkilerinin ve ortak ritüellerin gündelik yaşamda toplumsal mesafeyi stratejik biçimde azalttığı ikili bir yapıyı ifade etmektedir. Bulgular, kırsaldaki karma yerleşim yapılarının, kent merkezlerinde gözlemlenen mekânsal ve duygusal ayrışmadan farklı olarak, dirençli bir “zorunlu barış” biçimi geliştirdiğini göstermektedir. Yerel dinî önderler olan imamlar ve dedeler, kapsayıcı uygulamalarıyla toplumsal bütünleşme için gerekli sembolik zemini oluşturan “arabulucu aktörler” olarak işlev görmektedir. Araştırma, sürdürülebilir birlikte yaşamın travmanın silinmesiyle değil, stratejik bir “travmayla yaşama” yaklaşımının geliştirilmesiyle mümkün olduğunu ortaya koymaktadır. Çorum örneği, tabandan gelişen dayanışma pratiklerinin kültür…
subject: Makaleler
  topic: section
subject: Çorum Katliamı
  topic: keywords
subject: Alevi-Sünni İlişkileri
  topic: keywords
subject: Temkinli Bütünleşme
  topic: keywords
subject: Kolektif Bellek
  topic: keywords
subject: Gruplar Arası Temas Kuramı
  topic: keywords
subject: Kültürel Travma
  topic: keywords
creator: Birol Topuz
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 27
ending page: 93
doi: 10.24082/2026.abked.546

Bin Bir Donda Baş Gösteren: Velayet Nurunun Arketipik Yolculuğu
type: item
description: Bu çalışmada, Alevi inanç sisteminde teşekkül eden velayetnamelerin sembolik kurgusunun temel ekseni olan yol ve yolculuk metaforu, söz konusu metaforun aşkın boyutu olan velayet nurunun yolculuğu üzerinden ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, velayet nurunun farklı velilerin donunda zuhuru ekseninde kurulan aşkın yolculuğunu, tasavvufi devir nazariyesinin Alevi inanç sistemine özgü bir tezahürü bağlamında tartışmaktır. Öte yandan bu yolculuk, farklı inanç sistemleri ve mitolojilerde karşımıza çıkan kozmik döngü tasarımıyla yapısal benzerlik taşıyan arketipik bir arka plan çerçevesinde de ele alınacaktır. Bu doğrultuda Mircea Eliade’nin mit ve ebedî dönüş, Joseph Campbell’ın kozmogonik döngü ve Carl Gustav Jung’un arketip ile yeniden doğuş kavramları teorik çerçeve olarak kullanılmıştır. Hacı Bektaş Veli, Otman Baba, Abdal Musa ve Karaca Ahmet’e ait velayetnameler ile Yunus Emre, Sıdkî Baba ve Şîrî’ye ait devriyeler karşılaştırmalı sembolik okuma yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma sonucunda, velayet nurunun yolculuğunun incelenen velayetnamelerde farklı sembolik tezahürler aracılığıyla anlatıldığı tespit edilmiştir. Söz konusu yolculuğun farklı mitolojilere ait manzumeler ve incelenen devriyelerle paylaştığı üç ortak yapısal unsur; konuşan öznenin zamansız kimliği, farklı bedenlerde tezahür motifi ve mutlakla başlangıçtaki birlik olarak öne çıkmıştır. Bu bulgular, velayet nurunun aşkın yolculuğunun Alevi-Bektaşi inanç sisteminin kendine özgü tasavvufi anlam dünyasında biçimlenirken aynı zamanda mitolojilerin kozmik döngü tasarımıyla arketipsel bir zeminde buluştuğunu göstermektedir.
subject: Makaleler
  topic: section
subject: Velayet
  topic: keywords
subject: Velayetname
  topic: keywords
subject: Devir nazariyesi
  topic: keywords
subject: Arketip
  topic: keywords
subject: Yolculuk
  topic: keywords
subject: Alevi-Bektaşi inanç sistemi
  topic: keywords
creator: Elif Şahin
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 94
ending page: 122
doi: 10.24082/2026.abked.548

Akın, Bülent (2025). Alevilikte Temel Kavram ve Terimler-1 (Teolojik Temeller-Mitik Köken-Tasavvufi Yapı)
type: item
subject: Tanıtmalar
  topic: section
subject: Alevilik
  topic: keywords
subject: Tanıtmalar
  topic: keywords
subject: Kavram analizleri
  topic: keywords
subject: Bülent Akın
  topic: keywords
creator: Senem Demirelöz Taşdemir
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 306
ending page: 319
doi: 10.24082/2026.abked.556

Batı Anadolu Çepnilerinde Dar Kurbanı: Köse Süleyman Ocağı Örneği
type: item
description: Oğuz boylarından biri olan Çepniler, Anadolu’nun Türkleşme sürecinde önemli rol oynayan topluluklardan biridir. Oğuzlarla birlikte Anadolu’ya gelen Çepniler, günümüzde yoğun olarak Karadeniz ve Batı Anadolu Bölgeleri’nde yaşamaktadır. Çepniler, diğer Alevi toplulukları gibi ocak merkezli bir yapılanma göstermekte olup bu ocak sistemine bağlı inançsal ve toplumsal örgütlenme yapısına sahiptir. Bu yapılanma inanç önderleri olan dedelik kurumu etrafında şekillenmekte olup inançsal ve toplumsal sürekliliğin kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlamaktadır. Batı Anadolu Bölgesi’nde meskûn olan Çepnilerin büyük bir kısmı Köse Süleyman Ocağı diğer bir kısmı da İmam Musa-yı Kâzım Ocağı’na bağlıdır. Çalışma alanı olarak belirlenen Köse Süleyman Ocağı’nda yola giriş ikrar verme ile gerçekleşmektedir. Musahip Kurbanı Cemi ile bu ikrar tasdik edilmekte ve musahip olan bireyler musahip kardeşleriyle birlikte yola devam etmektedir. Görgü-Sorgu Cemi ile talipler, yıl içerisinde yaptıklarından yola uygun davranıp davranmadıkları konusunda delil huzurunda Dede ve topluluğun önünde hesap vermekte ve topluluktan rızalık almaktadır. Dar Cemi’nde ise vefat eden musahipli bireyin yakınları toplulukla rızalaştırılıp helalleştirilir. Bu çalışmada Köse Süleyman Ocağı’nda Dar Kurbanı Cemi öncesi kurban tığlama hizmetleri ile başlayan ve dardan indirme hizmetine kadar cemin nasıl yürütüldüğü, hizmet sahipleri ve cem içerisinde hizmet sahiplerinin icra ettikleri ritüeller, bu ritüeller sırasında icra edilen gülbank, düvaz, tevhit gibi kutsal olduğuna inanılan metinler bir bütünlük içerisinde ele alınmıştır. Sonuç olarak; Dar Kurbanı Cemi, vefat eden bireyin ardından yapılan anma olmayıp geride kalan toplumun diğer bireylerinin rızalıkla bir araya geldiği, vefat eden kişinin hak ilişkisinin topluluk huzurunda kapatıldığı ve ocak merkezli ritüel hafızanın yeniden kurulduğu bir erkândır. Çalışma kapsamında Balıkesir ili Merkez ilçesi Kabakdere köyü cem ritüellerine katılımcı gözlemci olarak iştirak ed…
subject: Makaleler
  topic: section
subject: Çepni
  topic: keywords
subject: Alevi
  topic: keywords
subject: Ocak
  topic: keywords
subject: Köse Süleyman Ocağı
  topic: keywords
subject: Dar Cemi
  topic: keywords
creator: Ahu Zeynep Duman
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 123
ending page: 218
doi: 10.24082/2026.abked.550

Ersal, Mehmet (2015). Veli Baba Sultan Ocağı
type: item
subject: Tanıtmalar
  topic: section
subject: Ocak Sistemi
  topic: keywords
subject: Veli Baba Sultan Ocağı
  topic: keywords
subject: Halk Bilimi
  topic: keywords
subject: Sözlü Kültür
  topic: keywords
subject: Alan Araştırması
  topic: keywords
subject: Ritüel
  topic: keywords
creator: Elif Duran
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 320
ending page: 324
doi: 10.24082/2026.abked.553

Hınıs Alevilerinde Evlilik Ritüelleri ve Yol Erkânı
type: item
description: Bu makale, Erzurum’un Hınıs ilçesine bağlı Halilçavuş yöresi ve bu yöreyle ilişkili Alevi yerleşimlerinden derlenen sözlü kültür verileri üzerinden Hınıs Alevilerinde evlilik uygulamalarını incelemektedir. Çalışmanın temel malzemesi Halilçavuş, Arpaderesi/Şeytan-Seyidhan, Beyyurdu/Begordi, Divanhüseyin ve Toraman çevresinden derlenen kaynak kişi anlatılarına dayanmaktadır. Makalede evlilik, halk biliminin geçiş dönemleri yaklaşımı içinde ele alınmakta, bunun yanında Alevi yol erkânı, rızalık, helallik, manevî hısımlık, ocak aidiyeti, dede/pir duası ve topluluk kabulüyle ilişkisi bakımından değerlendirilmektedir. Bu çerçevede Hınıs Alevilerinde evlilik, yalnızca yeni bir hane kurma süreci olarak değil, aileler arası uzlaşmanın, sözün, rızanın, kadın emeğinin, topluluk tanıklığının ve yol ahlakının birlikte işlediği bir geçiş alanı olarak öne çıkmaktadır. Çalışmada önce evliliğin kabul süreci, inanç sınırları, akrabalık ilişkileri, kirvelik ve musahiplik bağları üzerinde durulmuştur. Ardından görücü usulü evlenme, kız kaçırma, kalın/başlık, akraba evliliği, beşik kertmesi, kuma getirme, levirat, taygeldi, sorarat, oturakalma ve dezmal kaçırma gibi evlenme biçimleri yöre anlatıları çerçevesinde incelenmiştir. Bu başlıklarda rızaya dayalı kaçış ile zorla kaçırma arasındaki ayrım, kuma getirmenin yol ahlakı bakımından problemli görülmesi, musahiplik ve kirveliğin evlilik yasağı doğuran manevî akrabalık bağları arasında yer alması özellikle dikkat çekmektedir. Evlilik öncesi süreçte kız görme, kız isteme, söz kesme, nişan, okuntu/mum, hediyeleşme ve aile rızası gibi uygulamalar, evliliğin topluluk çevresinde aşama aşama kabul edilmesini sağlayan unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Makalede düğün hazırlıkları, berbu/yenge, sağdıç/azapçeri ve rovi/tilki gibi yerel tören rolleri de ele alınmıştır. Çeyiz, kına, gelin alma, kuşak bağlama, kapı bahşişi, eşik, saçı, düğün oyunları, takı merasimi, nikâh, dede/pir duası ve evlilik sonrası ziyaretler, gelinin baba evinden ayrılıp …
subject: Makaleler
  topic: section
subject: Hınıs Alevileri
  topic: keywords
subject: Evlilik
  topic: keywords
subject: Geçiş Dönemleri
  topic: keywords
subject: Yol Erkânı
  topic: keywords
subject: Sözlü Kültür
  topic: keywords
creator: Cem Akdağ
rights: Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-06-30
publication date: 2026-06-30
starting page: 219
ending page: 268
doi: 10.24082/2026.abked.549