Karizmatik Lider Bağlamında Şah İsmail (Alevilik–Bektaşilik Araştırmaları Dergisi, 2024)
Karizmatik lider, çevresindeki insanları güçlü bir şekilde etkileyebilen, onların saygısını ve hayranlığını kazanan lider türüdür. Bu tür liderler, kendilerine özgü çekicilikleri, güven veren duruşları ve vizyon sahibi olmalarıyla bilinmektedir. Karizmatik liderler, genellikle zor zamanlarda ortaya çıkıp insanlara umut, ilham ve motivasyon aşılayarak onları belirli bir amaç etrafında birleştirebilmektedir. Liderler karizmalarını çeşitli kaynaklardan alabilirler ve bu kaynaklar kişisel özelliklerden toplumsal dinamiklere kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bir liderin karizmasını zor zamanlar, kültürel değerler, normlar ve başarılar oluşturmaktadır. Karizmatik liderler çoğunlukla belirsizlik, kriz ya da değişim dönemlerinde ortaya çıkmaktadır. İnsanlar, zor zamanlarda kendilerine yol gösterecek ve onlara umut verecek bir lider arayışına girerler. Bu durum karizmatik liderlere güçlü bir etki alanı yaratmaktadır. Kısacası liderlerin karizmaları hem içsel niteliklerinden hem de içinde bulundukları ortamdan etkilenmektedir. Bu çalışma kapsamında karizmatik lider örneği olarak Şah İsmail ve Şah İsmail’in karizmasını oluşturan unsurlar analiz edilmiştir. Şah İsmail, XVI. yüzyılda Safevî Devleti’nin kurucusu olarak sadece siyasî değil aynı zamanda dinî ve kültürel alanda da derin bir etki bırakmıştır. Şah İsmail’in siyasî liderliği, şeyh, seyit ve Mehdî kimliği onun tarafları nezdinde karizmasını artıran unsurlardır. Karizmatik liderler genellikle kitlesine yön veren, onlara güven ve umut vadeden figürler olarak öne çıkmıştır. Şah İsmail de bu bağlamda müritlerine hem siyasî hem dinî ve kültürel anlamda yeni bir kimlik kazandırmıştır. Bu çalışmayla Şah İsmail’in karizmasını oluşturan unsurlardan olan söz konusu vasıflar; Osmanlı ve Safevî kronikleri, seyahatnameler ve diğer kaynaklar ışığında, doküman analizi yöntemiyle ortaya koyularak karizmatik lider kavramına tarihî bir perspektif sunulmaya çalışılmıştır.